KANADA EKONOMİSİ
 

Vergi sistemi, mükemmel altyapısı, A.B.D. ve Meksika pazarlarına geçiş kolaylığı sağlaması ve yaşam kalitesinin yüksekliği gibi cazip nedenlerden dolayı ilgi alanımız içinde olması bir pazar iken Türkiye ekonomisinin Kanada pazarındaki varlığı ve etkinliğinin gelişmiş olduğu pek söylenemez.
İlgimiz zayıf bir ülke

Ayrıca Kanada pazarı ABD ve Meksika pazarlarına geçiş köprüsü özelliği taşır ama bu özelliğin farkına vardığımızdan da söz edilemez. Son zamanlarda iş dünyasının, dış pazar arayışının bir sonucu olarak Kanada pazarına ilginin yükseldiğini tesbit edebiliriz.
İki ülke arasındaki ticaret hacmi 1991 yılında 209 milyon dolardır. 1996 yılında 443 milyon dolar düzeyine yükselmiş, 2001 yılında 301 milyon dolara gerilemiştir. Ancak 2002 yılında bu ülkeye olan ihracatta artış gözlenmiş ve Türkiye’nin 2000 yılında Kanada’ya olan ihracatı 172 milyon dolar iken, 2002 yılında 220 milyon dolara yükselmiştir.

Kanada’ya ihracatımızda demir çelik ürünleri, örülmemiş ve örme giyim eşyası ve seramik mamulleri başta gelir, İthalatımızda ise kazanlar, makineler, sebzeler ve elektrikli makineler önemli yer tutar. 2001 yılında, Kanada’ya olan ihracatımız 172 milyon dolar (% 0.6) ithalatımız ise 129 milyon dolar (% 0.3) olarak gerçekleşmiştir. Bu rakamların dış ticaretimiz yönünden ifade ettiği ağırlık şudur: Kanada, ithalatımızda 42. sıradaki ülke oluyor. İhracatımızdaki sırası ise 32. ülke olması.

Yatırımlar

Kanada ekonomisi ihracat ağırlıklı hasıla üreten bir ekonomidir, (% 40) ve daha çok yüksek teknoloji ürünleri ihracatçısıdır. İhracatının % 80 gibi büyük bir kitlesi Amerika’ya yöneliktir, bu nedenle ABD pazarına giriş köprüsü özelliğindedir. ABD dışında önemli ticari ortakları Japonya, İngiltere ve Meksika’dır. Aramızdaki coğrafi uzaklık ticaretimizi sınırlayan faktörlerdendir. Ama esas olarak, ABD’nin Kanada üzerindeki ağırlığı ekonomik ve ticari ilişkilerimizin gelişmesi yolunda sınırlayıcı ana faktördür.

Son yıllarda Kanada’nın ürünler dışında mühendislik, yapılanma ve madencilik alanında Türkiye’ye büyük yatırımları vardır.İşte bunlardan bazıları:
Ankara Metro Projesi,
Ankara Doğalgaz Dağıtım Sistemi Hidroelektrik üretimi yatırımları.
Kanada-Türk ortak yürütülen iletişim hizmetlerinin en bilineni, NETAŞ. Rakamlar yönünden bakılınca Kanada’nın Türkiye’deki 14. en çok yatırımda bulunan ülke olduğu görülür. 2001 yılı sonunda bu yatırımlar toplam 445 milyon Kanada Doları’na ulaşmıştır. Kanada’da Türk firmalarının yatırımı bulunmamaktadır. Mavi Jeans, Atilla Doğan gibi firmalar bu ülkede temsilcilik ve/veya ticaret için vardırlar.
Varlıklı ve yüksek teknolojiye sahip endüstriyel bir toplum olarak Kanada bugün, serbest pazar merkezli ekonomik sistemi, üretim modelleriyle ve yüksek yaşam standartları ile ye çok benzer.ABD

II. Düna Savaşı'ndan bu yana imalat, madencilik ve hizmet sektörlerindeki artış Kanada'yı kırsal ekonomiden endüstriyel ve şehirsel bir toplum haline getirdi. Enerji üretimi bakımından kendine yeterli olan Kanada'nın doğu kıyısında ve batıdaki üç eyaletinde engin doğal gaz yatakları ve fazlaca diğer doğal kaynakları bulunmaktadır. 1989'daki Kanada-ABD Serbest Ticaret Anlaşması (FTA) ve 1994'deki Meksika'yı da içeren Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması (NAFTA) ABD ile olan ticari ve ekonomik bütünleşmede hızlı bir artışa neden oldu. Bu yakın ilişkiden dolayı, 2001'de ABD'de ekonominin kötüye gitmeye başlaması Kanada ekonomisinde de olumsuz etkiye yol açtı, ancak Kanada ekonomisi beklenenden daha az etkilendi. 1993-2000 arası reel büyüme ortalama %3 iken, bu oran 2001'de azaldı. 2003'te imalat ve doğal kaynaklar sektörlerindeki küçülmeden dolayı işsizlik arttı. Bunlara rağmen Kanada 2001'den sonra ekonomik gerilemeyi durdurmayı başardı ve G7 grubu içerisindeki en iyi ekonomik büyüme oranını tutturdu

Ekonomik durumun üzerine düşmekte olan iki gölgeden birincisi İngilizce ve Fransızca konuşan bölgeler arasında devam eden anayasal çıkmazın federasyonun bölünmesi olasılığını ortaya çıkarmasıdır. Süregelen belirsizlik Kanada'nın borçlarından kimin sorumlu olacağı, ticari ilişkilerin nasıl bir hal alacağı gibi birçok soruyu da beraberinde getirmektedir.

Diğer bir uzun vadeli endişe de “beyin göçü” olarak da bilinen profesyonellerin daha yüksek ücret, daha düşük vergi gibi nedenlerle ABD'ye akmaya başlamasdır. Aynı anda da önemi pek farkedilmese de göçmenlik yoluyla bir “beyin kazanımı” da devam etmektedir . Çoğu batı ülkesinde olduğu gibi Kanada'da da bu durumun faydaları yabancıların niteliklerinin tanınmasi kurallarıyla sınırlanmıştır; çok sayıda eğitimli ve yetenekli göçmen Kanada'da niteliksiz işlerde çalışmaktadırlar, çünkü sicilleri devlet, işverenler ve Kanada Medikal Birliği gibi çeşitli profesyonel kurumlarca tanınmamaktadır.


İşbirliğine açık alanlar

İki ülke arasında, inşaat, enerji, ulaştırma, telekomünikasyon ve madencilik alanlarında işbirliği imkanları mevcuttur ve işbirliğini geliştirme gayretleri de bu alanlarda yoğunlaşmaktadır.
* Netaş, Türk-Kanada işbirliğinin ilk örneklerindendir. Ankara Metro’sunun SNC-Lavalin ve Bombardier Konsorsiyumu ile Türk ortakları Güriş ve Gama tarafından inşaası ve Ankara doğal gaz dağıtım sisteminin BC Gas’ın desteği ile Attila Doğan tarafından inşaası da Türk-Kanada ortaklığının başarılı örnekleridir.
* Türk-Eximbank ile Kanada’lı kuruluş “Export Development Corporation-EDC” arasında 13 Kasım 1995 yılında yapılan anlaşma, ortak yatırım ve üçüncü ülkelerde işbirliği imkanlarının finansmanı yönünde kolaylık sağlamaktadır. EDC ayrıca Çayeli Bakır Projesi, Ankara Metrosu gibi projelere destek olmuştur. Eximbank ile EDC arasında ayrıca 24 Ağustos 1999 tarihinde varılan mutabakat sonucu ayrıca, 50 milyon USD tutarında kredi anlaşması yapılmıştır.
* 11 Eylül 1998 tarihinde Enerji Alanında İşbirliğinin Geliştirilmesine yönelik imzalanan Mutabakat çerçevesinde, Çetin, Laleli, Büyükdüz, Demirkapı ve Cizre Hidroelektrik Santrallerinin ikili işbirliğiyle gerçekleştirilmesine karar verilmiştir.
* Bu projelerden Cizre Hidro-elektrik enerji santraline ait konsorsiyum Kanada’lı Agra-Monenco, GE, ABB, Alstom ile Nurol / Güriş konsorsiyumundan oluşmaktadır.
* Dereköy/ Demirkapı Konsorsiyumu, Acres/Klohn & Crippen, ABB, Alstom, GE ve Kiska İnşaat’dan oluşmaktadır. Laleli hidro-elektrik santral projesi SNC-Lavalin, Doğuş İnşaat ve Alstom, ABB, GE konsorsiyumundan oluşmaktadır.
* Atomic Energy of Canada Ltd.’nin önderliğindeki konsorsiyum’un Akkuyu’da nükleer güç santrali inşaasını gerçekleştirmesi durumunda, iki ülke ekonomik ilişkileri yeni bir boyut kazanacaktır. Kanada, her ne kadar üretici ilk 10 ülke arasinda yer alsa da, yüksek teknoloji ve servis sektörlerindeki hizli büyümesi ile öne çikmaktadir. Ekonomisi her gecen gün cesitlenmekte ve bilgi üretimine yönelmektedir. Ülke ekonomisi, eskiden oldugu gibi  sadece dogal kaynaklar ve zenginliklere dayanmamaktadir ve Kanada giderek buluslari ve teknoloji üretimi ile büyümektedir.

2002 yilindan 2003 yilina kadar, Kanada’nin gayrisafi milli hasilasi, G8 ülkeleri arasinda en hizla büyüyen tek ülke olmustur ve istihdam da güc kazanmistir. Kanada’nin GSMH’si 2005 yilinda 2.9% oraninda artmistir. Istihdam güclü, faizler en düsük seviyede, enflasyon düsük ve stabil düzeyde devam etmektedir.

Kanada’nin imalat endüstrisi, bu sanayideki en genis sektörü de kapsayan motorlu araç üretiminin yapildigi Ontario ve Quebec’te gelismistir. Diger önemli imalat sektörleri yiyecek içecek, kagit ve ilgili ürünler, temel madenler ve üretilmis madenler, petrokimyasallar ve kimyasallardir.

Kanada’nin Atlantik, Praire ve Pasifik bölgeleri daha çok dogal kaynaklara dayali ekonomiye sahiptir. Atlantik Bölgesinde balikçilik, ormancilik ve madencilik gelismisken, Praire bölgesi'nin ekonomisi tarim ve maden yataklarina baglidir. British Columbia'daki temel sektörler ormancilik, madencilik ve turizmdir.

Temel Ihracat Mallari: Otomobil araçlari ve parçalari, makina ve ekipmanlar, yüksek teknoloji ürünleri, yag, dogal gaz, metal ile orman ve tarim ürünleridir.

Temel Ithalat Mallari: Iletisim ve elektronigi içeren makina ve endüstriyel ekipmanlar, araçlar ve otomobil parçalari, endüstriyel materyaller (maden cevherleri, demir çelik, degerli madenler, kimyasallar, plastik, pamuk, yün ve diger tekstillerdir) ile imal edilen ürünler ve yiyecektir

Sorunlar neler?

Türkiye’nin kuru üzüm ve tekstil ürünleri ihracatında karşılaştığı sorunlar ve Kanada’nın bazı demir çelik ürünleri ihracatımızda uyguladığı anti-damping vergileri ikili ticari ilişkilerde sorun teşkil etmektedir. Ülkemiz menşeli çekirdeksiz kuru üzümlerde Kanada Federal Sağlık Bakanlığı tarafından, Kanada’nın kabul edilebilir maksimum oranı üzerinde zirai mücadele ilaçları ve kurşun kalıntısı tespit edildiğinden, 1995 yılından itibaren bu ürünlere yaptırımlar uygulanmaktadır. Bunun dışında, bazı tekstil ve konfeksiyon ürünleri ihracatımızda uygulanan kotalar özellikle pantolon ihracatında sıkıntı yaratmaktadır.

İkili ticari anlaşmalar

* Tekstil Alanında İşbirliğine Yönelik Mutabakat Zaptı (Haziran 1995)
* Yüksek Düzeyli Ticari ve Ekonomik İstişarelere İlişkin Mutabakat Zaptı (1996)
* Enerji Alanında İkili İşbirliğine İlişkin Mutabakat Zaptı (Eylül 1998)
* Yüksek Düzeyli Ticari ve Ekonomik İstişarelere İlişkin Mutabakat Zaptı (2000)